Programma 1. Samen sterk in Zwolle

Aanvullende uitgaven

€ 2,4 miljoen

Dankzij de maatregelen die we in Zwolle tijdig hebben genomen, wisten we vanaf 2022 meerdere jaren te besparen op jeugdhulp. Maar na meerdere jaren met dalende aantallen – en bijbehorende besparingen – blijft inmiddels het aantal jeugdigen met jeugdhulp gelijk. Het aantal jeugdigen met verblijf daalt wel gestaag door, maar de tarieven voor verblijf zijn gestegen. Daarnaast zien we dat een klein aantal bijzonder complexe cases met zeer hoge uitgaven, een relatief grote impact heeft op de totale uitgaven. Besparingen op de jaarlijkse uitgaven jeugdhulp zullen hoogstens nog marginaal zijn. We verwachten daarom een groot deel van de ingeboekte besparingen op jeugdhulp vanaf 2026 niet te halen.

Landelijke hervormingsmaatregelen waarvan aanvankelijk besparende effecten werden verwacht, liepen allereerst jaren vertraging op, maar blijken inmiddels ook niet te leiden tot besparingen. De Commissie Van Ark zei begin 2025 hierover: “Het is niet wenselijk en niet haalbaar om de beoogde besparingen vanaf 2026, zoals opgenomen in het meerjarig financieel kader in de Hervormingsagenda Jeugd, te handhaven.” 
In onze contacten met andere gemeenten (zowel regionaal als landelijk) vernemen we dat ook zij tegen dezelfde grenzen aanlopen, allemaal in hun eigen tempo en fase. Alle gemeenten werken aan het versterken van de lokale teams en de sociale basis, maar zien inmiddels dat de aangekondigde landelijke maatregelen niet leiden tot de verwachte (en ingeboekte) besparingen.
Aangezien we in Zwolle alle tot nu toe geadviseerde maatregelen al invoerden, zien we dat de constatering van Van Ark inmiddels ook voor ons terecht is. De besparingen die initieel werden verwacht, zijn echter wel opgenomen in de begroting. In Zwolle in een oplopende reeks van € 0,2 miljoen in 2023 naar uiteindelijk € 4,1 miljoen in 2026 en € 4,8 miljoen in 2027. 
Daarnaast zien we dat de financiële impact van Samenspel in de wijk meer tijd nodig heeft. De uitbreiding en borging van Samenspel in de wijk is een fundamentele verandering die vanaf medio 2024 stapsgewijs is ingezet. De veranderopgave is groot en wordt met een borgingsadvies en een borgingsteam concreet opgepakt. 
Vanwege de uitbreiding van Samenspel in de wijk was voor 2025 incidenteel € 0,7 miljoen en vervolgens vanaf 2026 structureel € 1,2 miljoen als besparing ingeboekt. 

Voor 2026 verwachten we daarom dat het grootste deel van de begrote besparing niet behaald wordt. Daarom stellen we voor het budget voor jeugdhulp in 2026 als volgt op te hogen:

• € 2,1 miljoen niet behaalde besparingen door het gebrek aan landelijke besparende maatregelen 
• € 1,5 miljoen voor bijzondere casuïstiek met extreem hoge uitgaven
• € 0,3 miljoen lagere financiële impact van Samenspel in de wijk

Dit leidt in totaal tot € 3,9 miljoen hogere uitgaven in 2026. Deze kunnen voor 2026 voor € 1,5 miljoen gedekt worden uit de structurele stelpost open einde regelingen (die daarmee uitgenut zal zijn). De resterende € 2,4 miljoen komt vervolgens ten laste van de algemene middelen.

Daarnaast is vanaf 2027 sprake van een structureel effect van € 3,8 miljoen. Na verwerking van de dekking uit de hierboven genoemde structurele stelpost van € 1,5 miljoen, gaat dit nog om € 2,3 miljoen. In het najaar van 2026 zal bij de begroting 2027 definitief moeten worden besloten hoe dit wordt gedekt.
Voor 2027 is er ruimte in de stelpost openeinderegelingen 2027 en voor 2028 is er eveneens eventueel ruimte in de stelpost openeinderegelingen 2028. Daarnaast kan gebruik gemaakt worden van de middelen die vrijvallen uit het budget voor Beschermd Wonen. Zolang de doordecentralisatie van Beschermd Wonen en het daaraan gekoppelde nieuwe verdeelmodel nog niet is ingevoerd, is jaarlijks sprake van onderuitputting en het resterende geld valt dan terug in de algemene middelen. Dit voordeel kan in 2027 gebruikt worden als dekking.

Begin 2027 brengt de Commissie Van Ark een nieuw advies uit over de voortgang van de Hervormingsagenda Jeugd, de haalbaarheid van besparingen en de financiële situatie vanaf 2028. Vanwege het gebrek aan landelijke, besparende maatregelen, is de verwachting dat het advies wederom zal zijn dat gemeenten gecompenseerd moeten worden. Indien het kabinet dat advies overneemt, kunnen deze middelen gebruikt worden als dekking vanaf 2028. Als we de lijn van de eerdere compensaties doortrekken, dan kan Zwolle vanaf 2028 rekenen op een compensatie van ruim € 4 miljoen per jaar.

Dankzij de sturingsinformatie in ons dashboard jeugdzorg kunnen we steeds betere prognoses maken. Maar de jeugdzorg is een openeinderegeling en de mate van onzekerheid is hoog. Allereerst zijn er vele (maatschappelijke) factoren die de vraag naar jeugdhulp beïnvloeden en waar de gemeente of het Sociaal wijkteam geen of slechts beperkt op invloed hebben. Met name in de casuïstiek met extreem hoge uitgaven is vaak in de voorgaande jaren veel gebeurd en is het meestal de jeugdbescherming die verantwoordelijk is voor de inzet van de specialistische jeugdhulp.
Daarnaast is de Jeugdwet een openeinderegeling en is het zorginhoudelijke oordeel van professionals doorslaggevend. Naast het Sociaal wijkteam zijn ook andere partijen (zoals de huisarts en de jeugdbescherming) wettelijk bevoegd jeugdhulp in te zetten, die de gemeente vervolgens moet betalen. Dat maakt dat de mate van onzekerheid relatief hoog is bij de prognoses over het gebruik van jeugdhulp.